Język polski - częste błędy

Wyraz Błędnie Poprawnie Uwagi
anie czarne a białe
między ustami, a brzegiem pucharu
nie czarne lecz/ale/tylko białe
między ustami a brzegiem pucharu
"a" użyte do przeciwstawienai czegoś jest błędne - rusycyzm
nie stawia się przecinka przed "a" jeśli spełnia ono funkcję spójnika "i"
absorpcja absorbcja absorpcja  
adres adres zamieszkania miejsce zamieszkania
stały adres
 
pisać na adres wysyłać na adres
pisać pod adres(em)
 
adsorpcja adsorbcja adsorpcja  
akwen akwen wodny/morski/portowy akwen pleonazm
anomalia te anomalia te anomalie  
ansa ansów (D. lm.) ans (D. lm.) "bez tych ans" a nie "bez tych ansów"
badminton badmington badminton  
brać brać się za jedzenie brać się do jedzenia brać się do czegoś a nie za coś
brzydzić się brzydzić się krwi/kłamstwa brzydzić się krwią/kłamstwem brzydzić się kim? czym?
by   zrobiono by, zarobić by, usunięto by, pływać by, warto by, trzeba by, można by, powinien by, gdzie by;
zrobiłbym, oddałby, aleby, jakbym, gdybym, jeżelibym, bodajby, czyby, gdzieżby, niechajby
piszemy rozdzielnie: z nieosobowymi formami czasownika, spójnikami lub zaimkami przysłownymi
piszemy łącznie:  z osobowymi formami czasownika, ze spójnikami: jeśli nie występują w funkcji spójników - Robi tak, jakby nie wiedział; z wyrazami: ani, bodaj, czy, gdzież, niechaj, niech
chleb   proszę chleba
proszę chleb
dopełniacz cząstkowy - prosić chleba czyli część
prosić chleb - cały
cena za każdą cenę za wszelką cenę germanizm
ciąg dalszy nastąpi c.d.n. cdn. kropkę stawiamy tylko na końcu skrótu nazwy wielowyrazowej jeśli ostatni człon zaczyna się od spółgłoski
cudzysłów w cudzysłowiu w cudzysłowie  
cyfry on mieszka na 1-szym piętrze
widziałem 5-ro dzieci
on mieszka na 1. piętrze
widziałem 5 dzieci
po cyfrach arabskich nie dopisujemy żadnych końcówek sugerujących fleksję; do tego służy kropka;
kropki nie stosujemy dla liczebników głównych a jedynie dla liczebników porządkowych
czasmiesiąc czasu, dzień czasu
okres czasu
miesiąc, dzień
czas lub okres
nie stosuje się "czasu" z wyrazami okreśłającymi miary czasu;
"okres czasu" to pleonazm
data 07.08.09
07 sierpień 2009r.
Dnia 7 sierpnia 2009 r.
07.08.2009
7 sierpnia 2009 r.
W dniu 7 sierpnia 2009 r.
rok zapisujemy bez skracania;
w przypadku zapisu pełnej nazwy miesiąca, nie piszemy 0 przed dniami miesiąca mniejszymi od dziesięciu;
"na początku zadania piszemy "W dniu"
dlatego dlatego, ponieważ
dlatego, aby
dlatego, bo
dlatego, że  
do spraw d/s ds. kropkę stawiamy tylko na końcu skrótu nazwy wielowyrazowej jeśli ostatni człon zaczyna się od spółgłoski
domyślić domyśleć domyślić jeśli w czasie przeszłym formy osobowe mają końcówki -ił(a/o) to bezokolicznik ma końcówkę -ić
dwór na dworzu na dworze  
dzień dzień dzisiejszy dziś, dzisiaj, na razie, obecnie, teraz itp.  
dzięki dzięki podszeptom złych ludzi na skutek/z powodu/w rezultacie/wskutek itp. podszeptów złych ludzi "dzięki" stosuje się wyłącznie do okoliczności sprzyjających, pozytywnych, którym coś zawdzięczamy
dzisiejszy dzień dzisiejszy dziś, dzisiaj, na razie, obecnie, teraz itp.  
ilość ilość gości liczba gości "ilość" dotyczy rzeczowników niepoliczalnych; "liczba" dotyczy policzalnych
i tak dalej i.t.d. itd. kropkę stawiamy tylko na końcu skrótu nazwy wielowyrazowej jeśli ostatni człon zaczyna się od spółgłoski
i tym podobne i.t.p. itp. kropkę stawiamy tylko na końcu skrótu nazwy wielowyrazowej jeśli ostatni człon zaczyna się od spółgłoski
jak wyżej j.w. jw. kropkę stawiamy tylko na końcu skrótu nazwy wielowyrazowej jeśli ostatni człon zaczyna się od spółgłoski
jeśli   jeśli..., to...
jeśli...,...
stosowanie zależy od rytmiki zdania
jeżeli   jeżeli..., to...
jeżeli...,...
stosowanie zależy od rytmiki zdania
koło Lipice k/Krosna Lipice k. Krosna
komponent komponenta leku komponent leku "komponent" jest rodzaju męskiego
lata lata 20-te XIX wieku lata 20. XIX wieku  
lekarz lekarz medycyny lekarz  
liczba ilość gości liczba gości "ilość" dotyczy rzeczowników niepoliczalnych; "liczba" dotyczy policzalnych
mieć posiadać wiedzę, rodzinę mieć wiedzę, rodzinę "posiadać" odnosi się do rzeczy o dużej wartości np. pieniędzy, domu
mimo mimo tego mimo to
mól leci mol leci mól  
myśleć myślić myśleć jeśli w czasie przeszłym formy osobowe mają końcówki -ił(a/o) to bezokolicznik ma końcówkę -ić
nad Nakło n/Notecią Nakło n. Notecią
napotykać napotykać na przeszkody napotykać przeszkody napotykać kogo? co?
nazwiązanie w nawiązaniu do pisma z dnia... nawiązując do pisma z dnia... germanizm
NIE z imiesłowami nie pijący
nie związany
niepijący
niezwiązany
NIE z imiesłowami przymiotnikowymi (-ący/ącą/ące, -ny/na/ne, -ty/ta/te) piszemy łącznie, aczkolwiek dopuszczalne jest pisanie rozdzielne, o ile jest zgodne z zasadami polskiej ortografii i jest to czynione konsekwentnie w całym tekście
niemniejtym niemniejniemniej/mimo to/a jednak/a przecieżrusycyzm
numer dzwonić na numer dzwonić pod numer  
odnośnie odnośnie (czegoś) odnośnie do (czegoś), w stosunku do czegoś rusycyzm
okresokres czasuokres albo czaspleonazm
oparcie w oparciu o na podstawie / w związku z  
opus opus trzynasty opus trzynaste "opus" jest rodzaju nijakiego
patrzećjak by na to nie patrzećjakkolwiek by patrzećrusycyzm
pisać pisać z wielkiej/dużej/małej litery pisać wielką/dużą/małą literą
pisać od wielkiej/dużej/małej litery
rusycyzm
piszczel   ta piszczel
ten piszczel
obie formy są poprawne
płaszcz   płaszczy/płaszczów obie formy poprawne
podawać poddawać w wątpliwość podawać w wątpliwość  
pomagać w czym mogę pomóc? czym mogę służyć? anglicyzm
pomarańcza ta pomarańcz ta pomarańcza  
ponieważ dlatego, ponieważ dlatego, że  
posiadać posiadać wiedzę, rodzinę mieć wiedzę, rodzinę "posiadać" odnosi się do rzeczy o dużej wartości np. pieniędzy, domu
poziom wysoki poziom (czegoś w czymś) duże stężenie/ilość/zawartość  
poznać zapoznać się (z kimś) poznać (kogoś) zapoznać można się tylko z czymś lub zapoznać kogoś z czymś
póki co póki co tymczasem, na razie, obecnie  
półtora półtorej jabłka
półtora minuty
półtora jabłka
półtorej minuty
"półtora" ma tylko dwie formy: żeńską - półtorej i męsko-nijaką - półtora
prosić   prosze chleba
proszę chleb
dopełniacz cząstkowy - prosić chleba czyli część
prosić chleb - cały
proszę panią proszę pani "prosić panią" można do tańca lub o radę
prosperity prosperita (M. lp.) prosperity "prosperity" jest wyrazem nieodmiennym
protokół   protokołu/protokółu
protokole/protokóle
protokoły/protokóły
obie formy poprawne
przekonywający przekonywujący przekonywający/przekonujący  
przemyśleć przemyślić przemyśleć jeśli w czasie przeszłym formy osobowe mają końcówki -ił(a/o) to bezokolicznik ma końcówkę -ić
racja bez zdania racji bez dania racji  
ryzykować ryzykować zdrowiem, życiem ryzykować zdrowie, życie rusycyzm; ryzykuje się "coś", a nie "czymś"
rząd zrobić coś trzy razy pod rząd zrobić coś trzy razy z rzędu rusycyzm
skutekw skutekwskutekale "na skutek" piszemy rozdzielnie
służyć służyć przykładem być przykładem rusycyzm
w czym mogę pomóc? czym mogę służyć? anglicyzm
sweter weź swetr weź sweter  
ta tą (B.) tę (B.)  
takitaki..., który taki..., jaki
tenten..., jakiten..., który
ulica mieszkać na ulicy X mieszkać przy ulicy X  
uwagaprzywiązywać do czegoś uwagęprzywiązywać do czegoś wagę
versus X vs Y X vs. Y
wątpliwość poddawać w wątpliwość podawać w wątpliwość  
według w/g, w.g., wg. wg
wte i wewte   wte i wewte
w tę i we w tę
obie formy poprawne
wybierać wybrano go premierem wybrano go na premiera rusycyzm
wydawać się wydaje się być (jakiś) wydaje się (jakiś)  
wyjątek za wyjątkiem z wyjątkiem rusycyzm
wykształcenie uzyskać wykształcenie odebrać/zdobyć wykształcenie  
wymyślić wymyśleć wymyślić jeśli w czasie przeszłym formy osobowe mają końcówki -ił(a/o) to bezokolicznik ma końcówkę -ić
wyraz dać wyraz swojego oburzenia dac wyraz swojemu oburzeniu dawać wyraz czemuś a nie czegoś
wysokość niższa/wyższa wysokość mniejsza/większa wysokość  
wyświęcić wyświęcić (jako "wygnać") wyświecić  
wyżej wymieniony w/w ww., wyż. wym.
wzajemny wzajemne kontakty/współpraca kontakty/współpraca "wzajemny" wyraża relację symetryczną
wziąć wziąć się za malowanie wziąć się do malowania wziąć się do czegoś a nie za coś
zachowywać się substancja zachowuje się dziwnie pod wpływem światła substancja zmienia (w określony sposób) swoje właściwości pod wpływem światła "zachowywać się" dotyczy: organizmow żywych - w opisie ich reakcji na określony bodziec
przedmiotów nieożywionych - w znaczeniu np. "przetrwały do dzisiejszych czasów"
zagłębie zagłębie turystyczne/owocowe centrum, ośrodek zagłębie - miejsce występowania kopalin
zamienić zamienić się czymś (np. miejscami) zamienić się na coś (np. na miejsca) rusycyzm
zamieszkać zamieszkały zamieszkany zamieszkały - ten, który zamieszkał
zamieszkany - taki, w którym zamieszkano
zapoznać zapoznać się (z kimś) poznać (kogoś) zapoznać można się tylko z czymś lub zapoznać kogoś z czymś
zasłonić zasłonić firankę zasłonić okno firankę można zasłonić tylko zasłoną
zeńsprytna zeń dziewczynasprytny zeń chłopakskrót od "z niego" - poprawny tylko dla rodzaju męskiego
masa waga ciała masa ciała masa jest stała, a waga może się zmieniać
waga waga ciała masa ciała masa jest stała, a waga może się zmieniać

Użyte skróty:
M. - mianownik (kto? co?) 
D. - dopełniacz (kogo? czego?) 
B. - biernik (kogo? co?)

lm. - liczba mnoga 
lp. - liczba pojedyncza 

Opracowano na podstawie:
(1) Lekarski Poradnik Językowy
(2) Obcy język polski
(3) Język polski. Poradnik prof. Markowskiego, Wydawnictwo Langenscheidt Polska Sp. z o.o., Warszawa
(4) M. Bańko, M. Krajewska, Słownik wyrazów kłopotliwych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994