Eponimy

Eponimy to wyrazy, które pochodzą od osób i obiektów, istniejących lub mitycznych.
Nie ma tu eponimów, zawierających pełne brzmienie imienia lub nazwiska np. Mercedes, klątwa Ondyny czy choroba Basedowa, jak również jednostek miar, wywodzących się od nazwisk np. amper, wolt, bel, henr, kiur, herc, dżul, kelwin, niuton, om, tor, tesla, wat.

adidasy
buty sportowe, których nazwa pochodzi od założyciela firmy produkującej obuwie sportoweAdolfa (Adiego) Dasslera
ameryk
95 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany przez amerykańskich naukowców i nazwany ku czci Ameryki
apertyzacja
metoda konserwacji żywności, opracoawana w XIX w. przez Nicolasa Apperta
arafatka
chusta w białe i czarne wzory, noszona w odpowiedni sposób na szyi, spopularyzowana przez przywódcę Palestyny - Jassera Arafata
batorówka
wysoka okrągła czapka z piórem; upowszechniona za czasów króla Stefana Batorego
berkel
97 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany przez amerykańskich naukowców i nazwany ku czci miasta Berkeley w Kalifornii, gdzie mieści się Uniwersytet Kalifornijski
bohr
107 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany przez radzieckich naukowców; nazwany ku czci duńskiego fizyka Nielsa Bohra; nie mylić z borem5 pierwiastkiem
bojkot
protest polegający na ignorowaniu kogoś lub czegoś; pochodzi od Charlesa Cunninghama Boycotta, którego w ten sposób potraktowali irlandzcy sprzedawcy w XIX w., bo podniósł im podatki
brajl
potoczna nazwa alfabetu dla osób niewidomych, opracowanego w XIX wieku przez Louisa Braille'a
copernicium
112 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany przez niemieckich naukowców; nazwany ku czci polskiego astronoma Mikołaja Kopernika
cynik
brak wiary w filantropię i bezinteresowną życzliwość; od greckiego 'kynos"czyli pies; przezwisko nadane starożytnym filozofom cynickim, którzy bez krępacji załatwiali publicznie swoje potrzeby fizjologiczne (jak psy); współczesne pojęcie "cynizmu" ma niewiele wspólnego z filozofią cynicką, ale nazwa pozostała
dagerotyp
obraz uzyskiwany metodą fotochemicznąprzodek fotografii; nazwa pochodzi od twórcy metodyFrancuza Louisa Jacques'a Daguerre'a
darmsztadt
110 pierwiastek, promieniotwórczy, nazwany ku czci niemieckiego miasta Darmstadt, w którym znajduje się znany ośrodek badawczy, gdzie udało się zsyntetyzować inne liczne pierwiastki
degolówka
okrągła czapka typu kepi z daszkiem; nazwa pochodzi od prezydenta Francji - Charlesa de Gaulle'a, który w niej chodził
diesel
nazwa silnika o samoczynnym zapłonie (wysokoprężnego), pochodząca od nazwiska jego wynalazcy - Rudolfa Diesla
dubn
105 pierwiastek, promieniotwórczy, otrzymany jednocześnie przez radzieckich i amerykańskich naukowców; nazwany ku czci radzieckiego miasta Dubna, w którym znajduje się znany ośrodek badawczy, gdzie udało się zsyntetyzować inne liczne pierwiastki
einstein
99 pierwiastek, promieniotwórczy, wykryty podczas próbnego wybuchu bomby termojądrowej; nazwany ku czci niemieckiego fizyka Alberta Eisteina
erb
68 pierwiastek; nazwany ku czci szwedzkiej wioski Ytterby, z okolic której pochodził minerał, w którym odkryto ten pierwiastek
erlenmajerka
mała, płaskodenna kolbka stożkowa, jeden z elementów szkła laboratoryjnego; nazwa pochodzi od niemieckiego chemika Emila Erlenmeyera
europ
63 pierwiastek; nazwany ku czci kontynetu - Europy
falandyzacja
naginanie prawa, poprzez jego interpretację wygodną dla jednej ze stron; zabieg prawniczy stosowany przez polskiego prawnika Lecha Falandysza
ferm
100 pierwiastek, promieniotwórczy, wykryty podczas próbnego wybuchu bomby termojądrowej; nazwany ku czci włoskiego fizyka Enrico Fermiego
frans
87 pierwiastek, promieniotwórczy, odkryty przez francuską uczoną i nazwany na cześć Francji
gadolin
64 pierwiastek, odkryty przez francuskiego uczonego i nazwany ku czci fińskiego chemika Johana Gadolina
gal
31 pierwiastek, odkryty przez francuskiego uczonego i nazwany na cześć Francji (Galiapo łacinie "Francja")
german
32 pierwiastek, odkryty przez niemieckiego uczonego i nazwany na cześć Niemiec (Germaniapo łacinie "Niemcy")
gilotyna
urządzenie do "humanitarnego" ścinania głowy; którego stosowanie we Francji zaproponował (ale go nie wynalazł) Joseph-Ignace Guillotin
hafn
72 pierwiastek, odkryty przez uczoncyh z Węgier i Holandi; nazwany ku czci stolicy DaniiKopenhagi, w której dokonano odkrycia (Hafniapo łacinie "Kopenhaga")
has
108 pierwiastek, promieniotwórczy; odkryty przez niemieckich uczonych i nazwany ku czci Hesjijednego z krajów związkowych Niemiec
hel
2 pierwiastek; odkryty na Słońcu dzięki obserwacji widma światła słonecznego; dlatego nazwano go ku czci Heliosagreckiego boga Słońca
holm
67 pierwiastek; odkryty przez szwedzkich i francuskich uczonych i nazwany ku czci stolicy SzwecjiSztokholmu (Holmiapo łacinie "Sztokholm")
iterb
70 pierwiastek; nazwany ku czci szwedzkiej wioski Ytterby, z okolic której pochodził minerał, w którym odkryto ten pierwiastek
itr
39 pierwiastek; nazwany ku czci szwedzkiej wioski Ytterby, z okolic której pochodził minerał, w którym odkryto ten pierwiastek
kaliforn
98 pierwiastek; promieniotwórczy; otrzymany przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci jednego ze stanów USA - Kalifornii
kałasznikow
karabin maszynowy; skonstruowany w latach 40-tych XX wieku przez Michaiła Kałasznikowa
kiur
96 pierwiastek; promieniotwórczy; otrzymany przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci małżeństwa fizyków Marii Skłodowskiej-Curie i Piotra Curie
kuroniówka
zupa wydawana w latach 90-tych XX wieku ubogim na ulicach przez ministra Pracy i Polityki SpołecznejJacka Kuronia; potem nazywano tak zasiłek dla bezrobotnych
lenonki
wzór drucianej okrągłej oprawy okularów; nazwa pochodzi od muzyka Johna Lennona, który w nich chodził; okulary o takim ksztalcie były popularne już w XIX wieku
lincz
wymierzenie kary (naczęściej kary śmierci) sprawcy przestępstwa, bez udziału władz sądowniczych, przez grupę ludzi; nazwa pochodzi od amerykańskiego prawnika Charlesa Lyncha, który podczas wojny o niepodległość USA dokonywał doraźnych sądów nad kolaborującymi z Anglikami
lorens
103 pierwiastek; promieniotwórczy; otrzymany przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci amerykańskiego fizyka Ernesta O. Lawrence'a
lutet
71 pierwiastek; odkryty przez austriackiego uczonego i nazwany ku czci stolicy FrancjiParyża (Lutetiapo łacinie "Paryż")
maciejówka
płócienna płaska czapka z okrągłym denkiem, sztywnym daszkiem i sznurkiem nad daszkiem; okrycie głowy popularne dawniej na wsi; od którego Macieja pochodzinie wiadomo
makiawelizm
manipulowanie innymi w sposób cyniczny i wyrachowany w celu uzyskania określonej korzyści; metoda wladzy opisana w XVI w. przez włoskiego filozofa Niccolo Machiavelli'ego
mauzer
nazwa karabinów, pochodzacą od niemieckich konstruktorów broni - Wilhelma i Paula Mauserów
meitner
109 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez niemieckich uczonych i nazwany ku czci niemieckiej fizyczki Lise meitner
mendelew
101 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci rosyjskiego chemika Dymitra Mendelejewa
nagant
inna niepoprawna nazwanagan; rewolwer o szczelnym połączeniu między bębenkiem a lufą, opracowany i produkowany przez belgijskiego przemysłowca Leona Naganta
neptun
93 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci planety Neptun (a nie boga morza), jako że znajduje się w układzie okresowym pierwiastków za uranem, tak jak planety w Układzie Słonecznym
niob
41 pierwiastek; odkryty przez angielskiego uczonego i nazwany ku czci mitycznej Niobe - córki Tantala
nobel
102 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci szwedzkiego chemika Alfreda Nobla
pallad
46 pierwiastek; odkryty przez angielskiego uczonego i nazwany ku czci bogini Ateny (zwanej również Pallas, czyli panna, dziewica)
pasteryzacja
metoda konserwacji żywności opracowana przez Ludwika Pasteura
polon
84 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez Marię Skłodowską-Curie i Piotra Curie i nazwany ku czci ojczyzny MariiPolski (Polonia po łacinie "Polska")
pluton
94 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci planety Pluton (a nie boga podziemii), jako że znajduje się w układzie okresowym pierwiastków za neptunem, tak jak planety w Układzie Słonecznym
promet
61 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci mitycznego herosa - Prometeusza
prysznic
urządzenie do polewania się rozbitym strumieniem wody; nazwa pochodzi od twórcy wodolecznictwaVincenta Priessnitza
ramoneska
skórzana kurtka motocyklowa o charkterystycznym kroju, spopularyzowana w latach 70-tych XX w. przez członków zespołu Ramones
ren
75 pierwiastek; odkryty przez niemieckich uczonych i nazwany ku czci niemieckiej rzeki Ren
roentgen
111 pierwiastek; promieniotwórczy; odkryty przez niemieckich uczonych i nazwany ku czci niemieckiego fizyka Wilhelma Conrada Roentgena
ruten
44 pierwiastek; odkryty prawdopodobnie przez Jędrzeja Śniadeckiego ale za odkrywców uznano rosyjskich uczonych; nazwany ku czci Rosji (Rutenia po łacinie "Rosja")
rutheford
104 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez amerykańskich uczonych i nazwany ku czci amerykańskiego fizyka Ernesta Rutheforda
saksofon
instrument muzyczny wynaleziony przez belgijskiego producenta instrumentów - Adolfa Saxa
samar
62 pierwiastek; odkryty przez francuskiego chemika w minerale samarskicie, którego nazwa pochodzi od nazwiska Wasilija Samarskiego-Bykowca, rosyjskiego urzędnika górnictwa
seaborg
106 pierwiastek; radioaktywny; odkryty jednocześnie przez radzieckich i amerykańskich uczonych; nazwany ku czci amerykańskiego chemika Glenna T. Seaborga
skand
21 pierwiastek; odkryty przez szwedzkiego chemika; nazwany ku czci Skandynawii (Scandiapo łacinie "Skandynawia")
sławojka
ubikacja w postaci wolnostojącego drewnianego domku; nazwa (pierwotnie o ironicznym wydźwięku) pochodzi od premiera RP Felicjana Sławoja Składkowskiego, który w 1928 roku wprowadził program poprawy warunków sanitarnych i obowiązek budowania toalet
szrapnel
pocisk artyleryjski rozrywający się na wiele części i slużacy do rażenia ludzi; nazwa pochodzi od jego wynalazcyAnglika Henry'ego Shrapnela
tantal
73 pierwiastek; odkryty przez szwedzkiego chemika; nazwany ku czci mitycznego Tantala
tellur
52 pierwiastek; odkryty przez austriackiego uczonego; nazwany ku czci ziemi (Telluspo łacinie "ziemia, gleba")
terb
65 pierwiastek; nazwany ku czci szwedzkiej wioski Ytterby, z okolic której pochodził minerał, w którym odkryto ten pierwiastek
tor
90 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez szwedzkiego uczonego; nazwany ku czci nordyckiego boga - Thora
tul
69 pierwiastek; odkryty przez szwedzkiego uczonego; nazwany ku czci dawnej nazwy Skandynawii - Thule (od mitycznej wyspy na końcu świata)
tyndalizacja
metoda konserwacji żywności, polegająca na trzykrotnej pasteryzacji, opracowana przez Johna Tyndalla
tytan
22 pierwiastek; odkryty przez angielskiego uczonego; nazwany ku czci Tytanówpostaci z mitologii greckiej
uran
92 pierwiastek; radioaktywny; odkryty przez niemieckiego chemika; nazwany ku czci planety Uran, odkrytej kilka lat wcześniej przez angielsko-niemieckiego astronoma
wanad
23 pierwiastek; odkryty przez hiszpańskiego uczonego; nazwany przez szwedzkiego chemika ku czci skandynawskiej bogini Frei, której jedno z imion brzmiało Vanadii
żakard
rodzaj wzorzystej wielobarwnej tkaniny; nazwa pochodzi od wynalazcy krosien umożliwiających tworzenie skomplikownaych wzorow tkaninJosepha Marie Jacquarda
żyletka
King Camp Gillette był amerykańskim taniego i bezpiecznego urządzenia do golenia; jego wynalazek był unikalny poprzez zastosowanie wymiennych ostrzy